Hoe reageer je wanneer iemand hele groepen mensen de schuld geeft van alles wat misgaat in ons land? Zondebokpolitiek is alom tegenwoordig en zorgt voor gevaarlijke vooroordelen, geweld én polarisatie. In deep canvassing gesprekken gaan we in gesprek om juist die gevaarlijke vooroordelen weg te nemen.
Maar wat is nou de beste manier om een sterk punt te maken, dat zondebokpolitiek kan ontwapenen? Een veelbelovend verhaal kwam uit Amerikaans onderzoek naar voren: het kleur-klasse narratief. Al vanaf 2023 gebruikt Deep Canvassing Nederland dit narratief in haar trainingen en de samenstelling van onze scripts.
Hoog tijd dus voor Nederlands onderzoek! Samen met Stichting Stroomversnellers en DeGoedeZaak onderzochten we of dat kleur-klasse narratief ook in Nederland effectief is, hoe het dan moet klinken én wat mensen te zeggen hebben over de onderliggende analyse. Je leest al onze inzichten in ons nieuwe onderzoeksrapport: "Zondebokpolitiek Ontwapenen".
Meer dan een communicatieframe
Het kleur-klasse verhaal is meer dan een communicatieframe. Er zit een inhoudelijke analyse achter. Die ziet er zo uit:
Zondebokpolitiek is afleiding. Groepen mensen krijgen de schuld om af te leiden van het werkelijke probleem: groeiende economische ongelijkheid.
Gedeeld belang. Mensen van alle achtergronden hebben op de grote thema's (wonen, bestaanszekerheid, basisvoorzieningen) een gedeeld belang. We hebben meer waarin we op elkaar lijken dan in waarin we van elkaar verschillen.
Samen veranderen. Verandering komt alleen als mensen zich niet uit elkaar laten spelen en samen druk zetten.
En uit die inhoudelijke analyse volgen de bouwstenen van het kleur-klasse verhaal: een opening met gedeelde waarden, een dader met een motief benoemen, zondebokdynamiek blootleggen én een hoopgevend handelingsperspectief benoemen.
Ons onderzoek in Nederland
De belofte van het kleur-klasse verhaal is dat het een krachtig, proactief, progressief en winnend verhaal vertelt. Een overkoepelende, waarden-gedreven en verbindende boodschap die in de Verenigde Staten en andere landen in grootschalig onderzoek beter scoorde dan zowel het angstzaaiende zondebokverhaal als de gangbare progressieve verhalen.
Of dat ook in Nederland zo werkt, en in welke vorm, is precies wat wij onderzochten. Zo pakten we dat aan:
- Peilingen onder representatieve samples van de Nederlandse bevolking, i.s.m. Ipsos I&O;
- Focusgroepen met verschillende doelgroepen, i.s.m. Taalstrategie;
- Praktijkgericht testen met eigen achterban, in communicatiecampagnes, workshops en webinars.
Dit onderzoeksrapport draagt bij aan een onderbouwde vertaalslag en legt de basis voor aanvullend onderzoek én toepassing in de Nederlandse praktijk. Natuurlijk ook in onze gesprekken aan de deur!
Een aantal van de belangrijkste inzichten
Wat blijkt? De meeste mensen herkennen het zondebokverhaal én wat het doet met onze maatschappij. Ze benoemen het zelf, met allerlei beelden en metaforen. Óók als de directe formulering van onze tekst weerstand oproept, bouwen mensen vervolgens de kern van het verhaal zelf op. Dit is de grootste potentie van het kleur-klasse verhaal: het benoemt iets dat mensen zelf al weten of zelfs ervaren.
Het helpt als we zondebokdynamiek concreet maken - we benoemen geen personen met slechte intenties, maar personen en systemen en hun gedrag.
En wat minstens zo belangrijk is als de zondebok dynamiek blootleggen en aanwijzen welk gedrag daarbij hoort: een oplossing aandragen, mét een voorbeeld uit het verleden! Mensen hebben behoefte aan een écht weerwoord op zondebokpolitiek, en aan hoop. En die hoop moeten we onderbouwen. Niet met abstracte toekomstbeelden, maar met echte voorbeelden uit het verleden die laten zien dat we eerder hebben gewonnen wat we nodig hadden. Bijvoorbeeld toen mensen van allerlei achtergronden, leeftijden en genders de straat op gingen voor ons weekend, ons stemrecht en onze 8-urige werkdag.
Lees en download het hele rapport!
Samen met DeGoedeZaak en Stroomversnellers hebben we er hard aan gewerkt. We zien dit rapport als een startpunt, niet als een eindpunt. Er ligt een duidelijke, veelbelovende basis waarop progressief Nederland verder kan bouwen, en dat doen we het liefst samen.
We hopen dat dit rapport lezers inspireert om met het kleur-klasse narratief aan de slag te gaan. Samen zorgen we dat een verhaal van hoop, solidariteit en handelingskracht luid genoeg weerklinkt: doorverteld, herhaald en overgenomen.
